DAEMON ET PUERI ILLIVS, RVSTICVS, IVDAEVS
[17th century]

[“Daemon Osmoleyko”, as is evident from the conversation of his boys, has fallen seriously ill (“srodze zachorował”) and demanded a sorcerer to help him (“czarownika nayprędzey, niech mi dopomoże”). Following the Devil’s wish, one of his boys calls witches and sorcerers, healers. The Peasant, who is a sorcerer, arrives and introduces himself as follows:]

Rusticus.
Dobryi ia cyrulik, um[ie]iu leczyci;
Wiedaiu, iak lekarstwa dobraho zażyci.
Ia ieho zleczu zaraz aharodnym zielam,
Wyparu czorta w łazni maładzieńkim chmielam.
A kali niepamoże, toż żyda z maściami
Zazwaci, z roznymi ieho parchumami.

Daemon.
Ratuy prędko, zmiłuy się. Lekarstwo mi gotuy…

Rusticus.
Zdychayże borzdo, czorcie, nieboyś, bies nie woźmie
Ciebie, kali maio oko iasnoio nie zasnie.
Czy biuć pulsy, nadobie u ieho pahledzieci,
Wyciehnicie tut borzdo, wy czrortawy dzieci.

Puer 1.
Weźmę ia go za ręce a wyciągnę nogi.

Puer 2.
A ia wiele szkodzące przycisnę mu rogi.

Rusticus.
Ach puls iak to bieć mocno, iak u piekle haryć,
Haraczka tak usieho ieho ciepier smalić,
Izyspadu y zwierchu ahoń wybuchaieć,
Choć czort, a żadnoho baczenia nie maieć
Ahoń piekielny, treba iako baczu sała
Dubowaho, kab maia ruka szmarawała
Ieho kości, pawierniecie na bok siuda lepiey,
Azaley ion paczuieć lekarstwo to smaczniey.
Oy vżo szmarowanie pan diabeł nacz czuie,
Aż iskry syplucca, tak dobre szmaruie.
Ot użo haraczka heto może wychodzić,
Nie budzie iemu ahoń hetoy boley szkodzić.

Daemon.
Jeszcze zle na żołądku y boli mi gardło,
Trzeba by przez ie przepuścić mi sadło.

[The Boy also suggests other remedies.]

Rusticus.
Budzie vsio, ieszcze aley pałunkowy,
Ot nahatawau iemu, ieszcze piercu padaycie
Żmieniu dobruiu, a tuta w aley nasypaycie.
Pierayszło iak pa masle pieraz horło vsie.

[The Devil complains of pain.]

Rusticus.
Pałkni tolko hetey mocnyie pigułki,
Wyareć (Wyrwieć?) twaie wsięki z horła skułki.

Daemon.
Jak mi na żołądku dobrze polepszało,
Ale przecie co to na nos moy muchi wpędziło,
Że moy nos kąsaią.

Rusticus.
Ot heto zielo toio,
Szto wystraszyć iz nosa vsio tabie lichoio.

[The Devil says that flies are still bothering his nose.]

Rusticus.
Nos nadabie z nimi ustrelić, kalib borzdo wyszli.

Daemon.
Coż czynić, choć bez nosa, tylko że much niemasz.

[The Devil further complains about a noise in his head — crickets are singing in it — for which an operation is necessary.]

Rusticus.
Hetaho tabie radzić niepadaymuiusia,
Adno tolko na hetom troszaczka znaiusia,
Swierdłam łob prakrucici, zaraz pauciekaiuć
Swierszki, niedabradzieia swoyho minie paznaiuć.

Daemon.
Stoy, stoy, nie czyń dziury: dosi, że postrzelona,
Nie chcę mieć głowy, by była zdziurawiona.

Rusticus.
Ja wżo tabie tut boley niechaczu służyć,
Zaklicz sabie żyda, toy tabie paradzić.

[The Jew arrives and finds melancholy in the Devil, for the treatment of which he proposes a different plan. The Peasant approves this plan and concludes his speech with moral reflections:]

Ot hetak bies cieszycca, kali Boha znieważaiuć,
A ludzi hresznyie taho nieuważaiuć,
A nabarziey hreszniki, katoryie hrechami,
Czynia[ć] złoio vsiohdy roznymi czasami.
Choczecież, kalib iz nas tak czort nie smieiausia,
Nikoli na świet da nas y nie pakazausia,
Pakidaycież hreszyci a Boha mali[e]cie,
Niechay nas tut karaieć, a nie na tym świecie.

• • •

It seems “azaley” is an archaic conjunction that introduces a subordinate clause of purpose. Compare the archaic Polish conjunction “azaliby.” Thus “pawierniecie na bok siuda lepiey, azaley ion paczuieć lekarstwo to smaczniey” should be understood as “turn him on his side, this way, so he can feel the medicine better.”